Enerji nakil ve dağıtım hatlarında iletkenin direkler arasında oluşturduğu düşey sarkma miktarına sehim denir.

Sehim hesabı; hattın güvenli işletilmesi, iletkenin yere yaklaşma mesafesi (gabari), direkler arası açıklık ve iletken üzerindeki mekanik gerilme açısından kritik bir öneme sahiptir.

Özellikle yüksek açıklıklı hatlarda veya ağır yük koşullarında (rüzgâr, buz vb.) sehim değeri doğrudan hat güvenliğini belirler. Bu nedenle hem projelendirme hem de işletme aşamasında doğru hesaplanması zorunludur.

---

Temel Sehim Formülü

İletkenin oluşturduğu eğri aslında bir katener eğrisidir. Ancak direkler arası mesafenin çok uzun olmadığı ve mühendislikte hızlı sonuç alınmak istendiği durumlarda, pratik bir yaklaşım olarak parabolik model kullanılır.

Bu basitleştirilmiş yaklaşımda sehim hesabı şu formülle yapılır:$$f = \frac{p \cdot x^2}{8 \cdot t}$$

---

Parametrelerin Anlamı

Formülde kullanılan değişkenler aşağıdaki gibidir:

• f → Sehim miktarı (metre)
• p → İletkenin birim uzunluk başına toplam ağırlığı (kg/m veya N/m)
• x → İki direk arasındaki yatay açıklık (metre)
• t → İletkenin yatay çekme kuvveti (kg veya N)

Kritik Uyarı:
Tüm birimlerin birbiriyle uyumlu olması gerekir. Örneğin p değeri N/m ise t değeri de N olmalıdır. Aksi halde hesap sonucu hatalı çıkar.

---

Sehim Hesabının Mühendislik Yorumu

Formül incelendiğinde aşağıdaki temel mekanik ilişkiler ortaya çıkar:

• Açıklık (x) arttıkça sehim karesel olarak artar
• İletken ağırlığı (p) arttıkça sehim doğrudan artar
• Çekme kuvveti (t) arttıkça sehim azalır

Bu durum sahada şu sonuçları doğurur:

• Uzun açıklıklarda direk yüksekliği artırılmalıdır
• Ağır iletkenlerde sehim kontrolü kritik hale gelir
• Aşırı germe yapılması durumunda mekanik kopma riski oluşur

Dolayısıyla tasarım süreci, her zaman mekanik dayanım ile gabari güvenliği arasında hassas bir denge kurulmasını gerektirir.

---

Mühendislik Notu (Sınırlandırmalar)

Bu formül, özellikle küçük sehimli ve yaklaşık hesap gerektiren durumlarda mühendislik pratiğinde sıkça kullanılır.

Ancak aşağıdaki etkiler bu basit hesapta doğrudan dikkate alınmaz:

• Sıcaklık değişimi: İletkenin genleşmesi ve uzaması
• Rüzgâr ve buz yükü: İletkenin efektif ağırlığını artırır
• İletken elastikiyeti: Malzemenin gerilme altındaki davranışı
• Gerçek katener davranışı: Çok uzun açıklıklarda önem kazanır

---

Sonuç ve Tasarım Yaklaşımı

Sehim hesabı, enerji iletim ve dağıtım hatlarında hem elektriksel güvenlik hem de mekanik dayanım açısından temel bir tasarım kriteridir.

Basit formüller hızlı ve pratik sonuçlar sunar; ancak gerçek saha koşulları daha karmaşık olduğundan mühendislik yaklaşımı her zaman:

👉 Yaklaşık hesap + detaylı analiz + standartlara uygunluk

şeklinde olmalıdır.

Bu kapsamda detaylı projelendirme çalışmalarında yalnızca bu formüle bağlı kalınmamalı, TS EN 50341 gibi ilgili standartlar ve profesyonel hesap yöntemleri birlikte değerlendirilmelidir.